Ai có thể đánh bại được Cộng sản?

 image

Nhìn lại lịch sử tranh chấp giữa hai khối tư bản và Cộng sản trong gần suốt thế kỷ 20, nhận xét đầu tiên người ta có thể rút ra là: Không ai có thể đánh bại được Cộng sản.

Nhận xét ấy được hỗ trợ bởi hai bằng chứng:

Thứ nhất, trên phạm vi toàn cầu, trong 70 năm đầu tiên, chủ nghĩa Cộng sản phát triển cực nhanh, nhanh đến độ dường như không có ai và không có cái gì có thể ngăn cản được. Ra đời tại Nga năm 1917, năm năm sau, 1922, Liên bang Xô Viết được thành lập với vai trò nòng cốt của Nga, châu tuần bởi các nước láng giềng nhỏ của Nga, như Ukraine, Belarus, Georgia, Armenia và Azerbaijan. Sau đó, một số nước khác bị sáp nhập vào Liên bang Xô Viết, như Estonia, Kazakhstan, Kyrgyzstan, Latvia, Lithuania, Moldova, Tajikistan, Turkmenistan và Uzbekistan. Đến giữa thập niên 1980, Liên bang Xô Viết, với diện tích trên 22 triệu cây số vuông và đường biên giới trên 60.000 km, chiếm đến một phần sáu diện tích trái đất, rộng bằng cả Bắc Mỹ. Năm 1945, sau Đệ nhị thế chiến, một số nước thuộc Trung Âu và Đông Âu lần lượt rơi vào tay Cộng sản: Albania, Ba Lan, Bosnia, Bulgaria, Croatia, Đông Đức, Hungary, Macedonia, Montenegro, Romania, Serbia, Slovakia, Slovenia, Tiệp Khắc, Nam Tư. Sau đó nữa là các nước thuộc châu Á và châu Phi, như Trung Quốc, Việt Nam, Bắc Triều Tiên, Afghanistan, Campuchia, Congo, Mông Cổ, Yemen, Angola, Benin, Congo, Ethiopia, Somalia, Eritrea và Mozambique. Vào giữa thập niên 1980, khối Cộng sản rất mạnh, chiếm một phần ba dân số thế giới. Cho đến lúc ấy, câu khẩu hiệu chủ nghĩa Marx-Lenin hoặc chủ nghĩa Cộng sản bách chiến bách thắng vang lên khắp nơi. Dân chúng ở các nước Cộng sản, vốn bị nhồi sọ, tin điều đó, đã đành. Ngay phần lớn dân chúng ở Tây phương, tuy biết tất cả những mặt trái đầy tiêu cực của chủ nghĩa Cộng sản, vẫn không tin là Tây phương có thể đánh bại được Cộng sản.

image

Thứ hai, dù cả hai bên, tư bản và Cộng sản, lúc nào cũng cố gắng tự kiềm chế, nhưng ít nhất cũng có hai nơi cuộc chiến tranh lạnh đã biến thành chiến tranh nóng: Ở Triều Tiên trong ba năm, 1950-1953, và ở Việt Nam, từ 1954 đến 1975. Ở trận chiến đầu, hai bên hòa nhau, Triều Tiên bị chia đôi, Nam và Bắc. Điểm phân cách vẫn là vĩ tuyến 38, đúng với quyết định của phe Đồng Minh trong hội nghị Potsdam vào tháng 8 năm 1945. Ở trận chiến sau, Mỹ tự nhận là thua sau khi rút khỏi Việt  Nam  vào tháng 4 năm 1975. (Về điểm này, tôi có phân tích khá kỹ trong bài “1975: Việt  Nam  có thắng Mỹ?”. Ở đây, tôi tạm thời chấp nhận cách nhìn quen thuộc và phổ biến để khỏi bị gián đoạn mạch lý luận trong bài viết này.)

Có điều, từ nhận xét nêu ở đầu bài viết, không ai có thể đánh bại được Cộng sản, người ta lại chứng kiến một sự kiện oái oăm vào thời điểm bản lề giữa hai thập niên 1980 và 1990: chủ nghĩa Cộng sản đã bị sụp đổ trên phạm vi toàn cầu. Cái gọi là “sụp đổ” ấy có hai mức độ: sụp đổ hoàn toàn và sụp đổ một phần, hơn nữa, phần lớn. Nhưng dù sụp đổ hoàn toàn hay sụp đổ một phần thì cũng vẫn là sụp đổ. Một sự sụp đổ lớn lao, nhanh chóng, và đặc biệt, hoàn toàn nằm ngoài dự kiến của mọi người ở mọi phía.

Sự sụp đổ hoàn toàn diễn ra ở Nga, Đông Âu, Trung Âu, Trung Đông, Trung Mỹ và châu Phi.

image

Trước hết, ở châu Âu, chỉ trong vòng chưa tới ba năm, toàn bộ các đảng Cộng sản đang nắm quyền sinh sát gần như tuyệt đối ở Đông Âu và Trung Âu đều mất sạch quyền hành; chế độ độc đảng trở thành đa đảng; bầu cử tự do được tổ chức khắp nơi, các thành phần đối lập hoặc lên cầm quyền hoặc được chia quyền (ở Ba Lan, ngày 4/6/1989; Turkmenistan 7/1/1990; Uzbekistan 18/2/1990; Lithuania 24/2/1990; Moldova 25/2/1990; Kyrgyzstan 25/2/1990; Belarus 3/3/1990; Nga 4/3/1990; Ukraine 4/3/1990; Đông Đức 18/3/1990; Estonia 18/3/1990; Latvia 18/3/1990; Hungary 25/3/1990; Kazakhstan 25/3/1990; Slovenia 8/4/1990; Croatia 24/4/1990; Romania 20/5/1990; Armenia 20/5/1990; Tiệp Khắc 8/6/1990; Bulgaria 10/6/1990; Azerbaijan 30/9/1990; Georgia 28/10/1990; Macedonia 11/11/1990; Bosnia & Herzegovina 18/11/1990; Serbia 8/12/1990; Montenegro 9/12/1990; và Albania 7/4/1991). Liên bang Xô Viết tan rã. Hầu hết các quốc gia trước đây bị sáp nhập vào Liên bang đều tuyên bố độc lập hoặc tự trị. Ngay cả ở Nga, đảng Cộng sản không những bị mất quyền mà còn bị khinh bỉ và tẩy chay, không còn đóng vai trò gì trên bàn cờ chính trị quốc nội.

Xin lưu ý; sự sụp đổ của chế độ Cộng sản ở các nước trên đều diễn ra rất gọn gàng, không gây xáo trộn và đặc biệt, không đổ máu, trừ Romania, nơi Ceaușescu bị lật đổ và giết chết, kéo theo cái chết của khoảng 1.100 người khác.

image

Sự sụp đổ ấy nhanh chóng lan sang các vùng khác, đặc biệt các vùng Trung Mỹ, Trung Đông và châu Phi. Năm 1990, ở Nicaragua, sau một cuộc bầu cử tự do, đảng Cộng sản mất quyền; ở Angola, cuộc chiến giữa Cộng sản và phe chống Cộng chấm dứt; năm 1991, ở Ethiopia, Trung tá Mengistu Meriam, nhà độc tài Cộng sản từng thống trị đất nước suốt gần 15 năm, chạy trốn khỏi đất nước, và Eritrea tuyên bố tách khỏi Ethopia, trở thành độc lập và từ bỏ chủ nghĩa Cộng sản. Ở Trung Đông, năm 1990, chế độ Cộng hoà Dân chủ Nhân dân Yemen bị sụp đổ, sau đó, hợp nhất với Nam Yemen, thành lập nước Cộng hòa Yemen; ở Afghanistan, chế độ Cộng sản của Najibullah sụp đổ vào mùa xuân 1992.

Sự sụp đổ một phần diễn ra ở Trung Quốc,  Lào ,  Cuba  và Việt Nam .

image

Chế độ Cộng sản, như nó từng tồn tại từ năm 1917 đến cuối thập niên 1980, dựa trên ba nền tảng chính: Về ý thức hệ, dựa trên chủ nghĩa Marx-Lenin; về kinh tế, dựa trên chính sách quốc hữu hóa và nguyên tắc kế hoạch hóa tập trung; và về bộ máy quyền lực, dựa trên sức mạnh độc tôn của đảng, công an và quân đội. Ở cả bốn quốc gia kể trên, từ đầu thập niên 1990, nền tảng ý thức hệ coi như đã bị phá sản; nền tảng kinh tế cũng bị biến chất theo chiều hướng tư bản hóa. Trên cái thế kiềng ba chân của chế độ, hai chân đã bị sụp. Chỉ còn một chân là bộ máy quyền lực. Gọi chế độ Cộng sản ở bốn quốc gia này bị sụp đổ một phần, thậm chí, phần lớn, là vậy.

image

Trên thế giới hiện nay, chỉ có một quốc gia duy nhất còn giữ được chế độ Cộng sản chính thống và “truyền thống” trước năm 1990, đó là Bắc Triều Tiên. Tuy nhiên, không ai xem đó là điều đáng tự hào. Ngược lại. Nó chỉ bị xem là một thứ quái thai.

Như vậy, chúng ta chứng kiến một nghịch lý: một mặt, có cảm tưởng như không ai có thể đánh bại được Cộng sản; mặt khác, chỉ trong vòng mấy năm thật ngắn ngủi, tất cả, với những mức độ khác nhau, đều thi nhau ngã gục. Vậy thì ai đánh bại nó?

Có nhiều câu trả lời đã được đưa ra. Nhưng câu trả lời được nhiều học giả đồng tình nhất là: Không có ai đánh bại Cộng sản cả. Chỉ có Cộng sản mới đánh bại được Cộng sản.

Cộng sản đánh bại Cộng sản bằng cách nào?

image

Bằng nhiều cách. Thứ nhất, bằng các sai lầm có tính hệ thống trong kinh tế khiến nước Cộng sản nào cũng nghèo đói xơ xác. Giữa thập niên 1980, phần lớn các cửa hàng quốc doanh, kể cả cửa hàng thực phẩm, ở phần lớn các nước Cộng sản, bao gồm cả Liên Xô, đều trống không. Nợ nước ngoài chồng chất. Riêng Ba Lan, nơi chế độ Cộng sản sụp đổ đầu tiên, nợ các nước Tây phương đến trên 100 tỉ đô la và đối diện với nguy cơ không thể trả được. Thứ hai, tình hình kinh tế tồi tệ ấy càng tồi tệ thêm nữa do nạn tham nhũng tràn ngập ở mọi cấp. Thứ ba, những thất bại về kinh tế, sự hoành hành của tham nhũng và những chính sách độc tài tàn bạo của chính quyền làm dân chúng bất mãn và nổi dậy tranh đấu đòi thay đổi chính sách, đặc biệt, dân chủ hóa. Cuối cùng, đối diện với tất cả các vấn đề ấy, hầu như mọi người, kể cả các cán bộ cao cấp nhất, đều mất hẳn niềm tin vào chủ nghĩa Cộng sản. Họ biết chắc chắn một điều: họ không thể tiếp tục tồn tại được nếu họ không tự thay đổi. Chính sách glasnost và perestroika của Mikhail Gorbachev ra đời là để đáp ứng lại nhu cầu đó. Nhưng ngay cả khi đưa ra chính sách cải tổ và tái cấu trúc như vậy, giới lãnh đạo vẫn không an tâm hẳn. Họ biết đó chỉ là những biện pháp vá víu. Tự thâm tâm, tất cả đều mất niềm tin vào chế độ.

image

Chính vì mất niềm tin như vậy nên ở những thời điểm quan trọng nhất, mọi người đều đâm ra hoang mang, không ai dám quyết định điều gì. Ngày 9 tháng 11 năm 1989, khi dân chúng đổ xuống đường biểu tình trước bức tường Bá Linh, bộ đội và công an, dù đông hơn hẳn, không biết đối phó thế nào. Họ gọi điện thoại lên cấp trên. Các cấp trên của họ sợ trách nhiệm, cứ đùn qua đẩy lại với nhau: Cuối cùng bức tường bị đổ. Ở Nga cũng vậy, trước các cuộc xuống đường của dân chúng, không ai dám ra lệnh quân đội hay công an nã súng vào dân chúng: cuối cùng, chế độ sụp.

image

Không phải cán bộ, công an hay giới lãnh đạo bỗng dưng nhân đạo hơn. Không. Ở đây không phải là sự thay đổi trong tính khí. Mà ở nhận thức. Tất cả đều nhận thức được sâu sắc mấy điểm chính: Một, ngày tàn của chế độ Cộng sản đã điểm; nó không thể tồn tại thêm được nữa. Hai, nó cũng không thể cứu được. Mọi nỗ lực cứu vớt đều tuyệt vọng và chỉ gây tai họa không những cho đất nước mà còn cả cho chính bản thân họ. Cuối cùng, như là hệ quả của hai điều ấy, chọn lựa tốt nhất mà họ nên làm là buông tay bỏ cuộc.

image

Cả ba nhận thức ấy đều không thể có nếu không có hai điều kiện: Thứ nhất, người ta có dịp so sánh với sự giàu có, tự do và dân chủ ở Tây phương và thứ hai, các nỗ lực tranh đấu không ngưng nghỉ của dân chúng, đặc biệt giới trí thức, trong việc vạch trần các sai lầm và tội ác của chế độ. Cả hai điều kiện đều quan trọng, nhưng điều kiện thứ nhất chỉ có thể phát huy được tác dụng là nhờ điều kiện thứ hai.

image
Những sự phê phán và tranh đấu cho dân chủ liên tục càng ngày càng làm nổi bật sự khác biệt sâu sắc giữa tự do và toàn trị, càng làm lung lạc niềm tin ngay cả ở những kẻ cuồng tín và mê tín nhất, cuối cùng, cô lập những kẻ lì lợm bám víu vào bộ máy độc tài. Khi sự cô lập đến mức độ nào đó, người ta chỉ còn hai lựa chọn: hoặc trở thành Gorbachev hoặc trở thành Ceaușescu (hay gần hơn, Muammar Gaddafi ở  Libya ).
Nguyễn Hưng Quốc
Advertisements
Bài này đã được đăng trong Nguyễn Hưng Quốc. Đánh dấu đường dẫn tĩnh.

1 Response to Ai có thể đánh bại được Cộng sản?

  1. Nguyễn Xuân nói:

    NGUYỄN HƯNG QUỐC MÂU THUẪN VỚI CHÍNH MÌNH

    Tôi đọc hai bài viết trong Blog của NHQ, một là, “Xây dựng lòng tin chiến lược” (ngày 05-6-2013) và hai là, “Ai có thể đánh bại được CS” (ngày 10-6-2013). Qua hai bài viết cách nhau chỉ 5 ngày, nhưng lại có nội dung mâu thuẫn nhau, cho thấy NHQ mâu thuẫn với chính mình. Chứng tỏ anh ta không phải là người thông tuệ.
    Ở bài viết “Xây dựng lòng tin chiến lược”, NHQ đề cập đến bài phát biểu của Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng tại Đối thoại Shangri-La 2013. NHQ cho rằng: đó là một bài phát biểu khá “an toàn”. An toàn hiểu theo hai nghĩa: Một, nó không trở thành một đề tài để mọi người chế giễu, coi như một dấu hiệu của tâm thần. Hai, nó cũng tránh được nguy cơ trở thành một đối tượng để mọi người mổ xẻ, phê phán, có thể gây nhiều tranh cãi bất lợi. Quốc viết tiếp: “để tránh hai nguy cơ trên, Nguyễn Tấn Dũng và dàn tham mưu của ông đã chọn một biện pháp đơn giản và thiếu sáng tạo nhất: nói lại những điều đã nhiều người nói và hầu như ai cũng biết. Theo dõi báo chí quốc tế, hầu như ai cũng thấy ý niệm “lòng tin chiến lược” (strategic trust) đã được rất nhiều nhà lãnh đạo đề cập”. Xin lưu ý, NHQ cho là bài phát biểu của TT NTD: thiếu sáng tạo – nói lại những điều đã nhiều người nói và hầu như ai cũng biết. Ấy thế mà sau đó chỉ 5 ngày cũng trong Blog của mình, NHQ có bài “Ai có thể đánh bại được CS” lại mắc phải chính “căn bệnh” anh ta đã phê phán – “nói lại những điều đã nhiều người nói”. NHQ cho rằng: “chúng ta chứng kiến một nghịch lý: một mặt, có cảm tưởng như không ai có thể đánh bại được CS; mặt khác, chỉ trong vòng mấy năm thật ngắn ngủi, tất cả, với những mức độ khác nhau, đều thi nhau ngã gục. Vậy thì ai đánh bại nó? Có nhiều câu trả lời đã được đưa ra. Nhưng câu trả lời được nhiều học giả đồng tình nhất là: Không có ai đánh bại CS cả. Chỉ có CS mới đánh bại được CS”. Đọc đến đây tôi mới vỡ lẽ “phát kiến” của Quốc đã được V.I. Lê-nin – lãnh tụ của giai cấp vô sản chỉ ra cả trăm năm trước, rằng: Không ai có thể đánh bại được chúng ta, trừ chính những sai lầm của chúng ta. Thế mà, sau hồi lý giải lòng vòng, Quốc lại cho đó là “cái mới” của mình về tính “phát hiện” – cái mà người ta đã đề cập ngót nghét cả thế kỷ trước rồi. Thật nực cười.
    Ở bài viết “Xây dựng lòng tin chiến lược” của NHQ đã có nhiều ý kiến; trong đó, một bạn đọc viết: “Việc cả thế giới (trừ TQ) ca ngợi bài phát biểu của TT NTD là sự thật 100%. Việc chỉ có ông NHQ, ông Bùi Tín và mấy ông chống cộng cực đoan là phản đối mà thôi cũng là sự thật 100%. Chắc thế giới này họ ngu hơn mấy ông chắc????”. Thiết nghĩ ý kiến của bạn đọc này là đủ, chúng ta không cần phải bình luận gì thêm.
    Trong bài viết “Ai có thể đánh bại được CS”, NHQ đưa ra hai bằng chứng, một là, trên phạm vi toàn cầu, trong 70 năm đầu tiên (tính từ năm 1917), chủ nghĩa CS phát triển cực nhanh, nhanh đến độ dường như không có ai và không có cái gì có thể ngăn cản được. Hai là, “vào thời điểm bản lề giữa hai thập niên 1980 và 1990: chủ nghĩa CS đã bị sụp đổ trên phạm vi toàn cầu. Cái gọi là “sụp đổ” ấy có hai mức độ: sụp đổ hoàn toàn và sụp đổ một phần, hơn nữa, phần lớn. Nhưng dù sụp đổ hoàn toàn hay sụp đổ một phần thì cũng vẫn là sụp đổ”.
    Tôi thấy, NHQ là người hời hợt, chỉ thấy hiện tượng mà không thấy bản chất. Đúng là CNXH bị sụp đổ ở Liên Xô, Đông Âu, nhưng có phải là sự sụp đổ của nền tảng lý thuyết về một mô hình xã hội mới hay chỉ là sự sụp đổ của những mô hình cụ thể, do nhận thức chưa đúng bản chất nên trong quá trình xây dựng xã hội XHCN có những chủ quan, duy ý chí?
    NHQ cho rằng, sự sụp đổ một phần diễn ra ở TQ, Lào, Cu-ba và Việt Nam. Lý giải về vấn đề này Quốc viết: “Chế độ CS, như nó từng tồn tại từ năm 1917 đến cuối thập niên 1980, dựa trên ba nền tảng chính: Về ý thức hệ, dựa trên chủ nghĩa Marx-Lenin; về kinh tế, dựa trên chính sách quốc hữu hóa và nguyên tắc kế hoạch hóa tập trung; và về bộ máy quyền lực, dựa trên sức mạnh độc tôn của đảng, công an và quân đội. Ở cả bốn quốc gia kể trên, từ đầu thập niên 1990, nền tảng ý thức hệ coi như đã bị phá sản; nền tảng kinh tế cũng bị biến chất theo chiều hướng tư bản hóa. Trên cái thế kiềng ba chân của chế độ, hai chân đã bị sụp. Chỉ còn một chân là bộ máy quyền lực. Gọi chế độ CS ở bốn quốc gia này bị sụp đổ một phần, thậm chí, phần lớn, là vậy”. Cách lý giải của NHQ khiến người ta chỉ thấy anh ta là người võ đoán. Bởi lẽ, theo Quốc ở các nước này về “nền tảng ý thức hệ coi như đã bị phá sản”. Không biết “phá sản” ở điểm nào khi mà ĐCSVN khẳng định vẫn lấy CN Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng và kim chỉ nam cho hành động; ĐCSTQ lấy chủ nghĩa Mác cùng tư tưởng của một số nhà lãnh đạo TQ làm nền tảng tư tưởng… không thấy ĐCS của 4 nước mà NHQ nhắc đến nói rằng, thoát ly chủ nghĩa Mác-Lênin. Vậy thì “phá sản” ở đâu nhỉ, mà không thấy Quốc chỉ ra. Đúng là chỉ nói vậy thôi, về điểm này Quốc bó tay.com rồi!
    NHQ cho rằng, 4 nước nói trên về “nền tảng kinh tế cũng bị biến chất theo chiều hướng tư bản hóa”. Vì về kinh tế, không dựa trên chính sách quốc hữu hóa và nguyên tắc kế hoạch hóa tập trung.
    Bốn nước mà NHQ nhắc đến đều bước vào xây dựng CNXH với điểm xuất phát thấp. Cho nên, về lực lượng sản xuất phải xây dựng từ thấp đến cao (tất nhiên có bước nhảy vọt, nhưng về cơ bản phải tuần tự), theo đó, chưa thể có ngay QHSX của xã hội XHCN. Bởi, lý luận của CN Mác-Lênin chỉ ra quy luật: QHSX phải phù hợp với tính chất và trình độ phát triển của LLSX. Xây dựng XH XHCN là phải xây dựng xã hội có QHSX tiến bộ phù hợp, dựa trên chế độ công hữu về TLSX chủ yếu. Về điểm này, dù mới bắt tay vào xây dựng CNXH, nhưng V.I. Lê-nin đã sớm nhận ra là không thể nóng vội. Người đã áp dụng chính sách kinh tế mới ở nước Nga. Nhờ vậy, chỉ trong mấy năm thực hiện chính sách kinh tế này mà tình hình kinh tế của nước Nga được cải thiện rõ rệt. Tiếc rằng, những người kế tục V.I. Lê-nin lại không tiếp tục thực hiện chính sách kinh tế mới của Người. Đó là hạn chế trong nhận thức, duy ý chí, chủ quan, là một nguyên nhân dẫn đến sự sụp đổ của xã hội XHCN ở Liên Xô, Đông Âu sau này.
    Về thực hiện kinh tế thị trường ở các nước này không thể coi đó là “biến chất” theo CNTB. Kinh tế thị trường là một thành tựu của nhân loại, được mỗi nước, mỗi chế độ nhận thức và vận dụng nó vận hành trong đất nước mình. Vậy là từ cái chung là kinh tế thị trường, được các thể chế chính trị khác nhau nhận thức, vận dụng các quy luật kinh tế khách quan để quản lý, điều tiết nền kinh tế theo mục đích của mình thì rõ ràng nền kinh tế thị trường có tính từ. Kinh tế thị trường TBCN và kinh tế thị trường định hướng XHCN. Do đó, không thể căn cứ vào việc thực hiện kinh tế thị trường để quy kết nền tảng kinh tế bị “biến chất” được phải không Quốc?
    NHQ cho rằng, trên cái thế kiềng ba chân của chế độ, hai chân đã bị sụp (nền tảng ý thức hệ, nền tảng kinh tế). Chỉ còn một chân là bộ máy quyền lực. Gọi chế độ CS ở bốn quốc gia này bị sụp đổ một phần, thậm chí, phần lớn, là vậy. Về điểm này, Quốc lại sai rồi. Bởi lẽ, nền tảng kinh tế (cơ sở kinh tế) quyết định kiến trúc thượng tầng. Trong khi thừa nhận bộ máy quyền lực (thuộc kiến trúc thượng tầng) còn vững chắc thì không thể có sự sụp đổ của nền tảng kinh tế. Vậy là, NHQ nói lấy được không có căn cứ nào cả. Đó là mâu thuẫn trong nhận thức của anh ta, không chỉ trong các bài viết khác nhau mà ngay trong cùng một bài viết cũng có sự bất nhất. Cho dù đã đi nhiều, nhưng có lẽ còn phải đi nhiều hơn nữa để như các cụ nói “Đi một đàng học một sàng khôn” Quốc ạ! Đi ngay trên đất nước Việt Nam cũng học được rất nhiều điều bổ ích, cũng sáng mắt ra nhiều. Thế nhưng, Quốc bị “cấm cửa”, chắc không có dịp để đi lại trên mảnh đất hình chữ S này nữa rồi!

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s